Legu Brazilon en Esperanto
Novaĵoj el Brazilo, verkitaj en Esperanto surbaze de kontrolitaj fontoj. Ĝisdatigita la 16-an de novembro 2026. Ĉiuj novaĵoj estis publikigitaj hodiaŭ.
persistemo
Eco de homo, kiu daŭre klopodas atingi celon malgraŭ malfacilaĵoj. En la portugala: “persistência”.
Ĉefaj novaĵoj
Instituto Tomie Ohtake festas 25 jarojn per granda ekspozicio
La kultura instituto en San-Paŭlo malfermos morgaŭ ekspozicion kun pli ol cent verkoj, kiuj prezentas ses jardekojn de la arta kariero de Tomie Ohtake.
La ekspozicio “Tomie Ohtake: O sol daqui” estos inaŭgurita la 17-an de novembro. Ĝi kunigas pentraĵojn, skulptaĵojn, gravuraĵojn kaj dokumentojn por prezenti la evoluon de unu el la plej gravaj artistinoj de Brazilo.
Ohtake naskiĝis en Kioto en 1913 kaj alvenis en Brazilon en 1936. Ŝi komencis pentri en 1952, kiam ŝi estis 39-jara, kaj daŭrigis sian artan laboron ĝis alta aĝo. Ŝi mortis 101-jara.
Krom konataj verkoj, la ekspozicio prezentos fotojn, leterojn kaj aliajn dokumentojn. La datreveno ankaŭ markas renovigon de atelieroj, biblioteko kaj komunaj spacoj de la instituto.
Golulino Yanne estas elektita plej bona ludantino de la jaro
La 23-jara golulino de Bahia ricevis du distingojn en la unua eldono de la premio TV Brasil Petrobras Para Elas, dediĉita al virina futbalo.
La ceremonio okazis dimanĉe en la Muzeo de Futbalo en San-Paŭlo. Yanne ricevis la premiojn kiel plej bona golulino kaj plej elstara ludantino de la sezono.
La elekto baziĝis sur voĉdonado de trejnistoj, teamestroj kaj direktoroj, kiuj ne rajtis voĉdoni por ludantinoj de sia propra klubo. Inter la finalistinoj por la ĉefa premio estis ankaŭ Duda Sampaio, Serrana kaj Marília.
La premio rekonis ankaŭ aliajn ludantinojn kaj profesiulojn de la konkurso. Kaylane ricevis la distingon por nova talento, Camila Pini por la plej bona golo, kaj kvar ludantinoj de São Paulo eniris la idealan teamon.
Studo montras progreson de Brazilo pri nutraĵsistemoj kaj klimato
Internacia analizo registris pliboniĝon de la brazilaj planoj kunligi nutraĵproduktadon, klimatan protektadon kaj daŭripovan agrikulturon.
La studo taksis la traktadon de nutraĵsistemoj en la naciaj klimataj devontigoj. Inter 2025 kaj 2026 la brazila poentaro altiĝis de 6 al 8,5 el 12 eblaj poentoj.
La brazila klimata plano proponas rimedojn por diversaj etapoj de la nutraĵĉeno, de produktado kaj prilaborado ĝis distribuado kaj traktado de rubaĵoj. Inter la temoj estas familia agrikulturo kaj utiligo de organikaj restaĵoj por produkti energion aŭ sterkon.
La esploristoj tamen atentigas pri defioj, interalie la rilato inter intensigo de bestobredado kaj mediaj celoj. La takso montras progreson en planado, sed la efektiva realigo de la rimedoj restas grava.
Instituto Tomie Ohtake festas 25 jarojn per granda ekspozicio
La kultura instituto en San-Paŭlo malfermos morgaŭ ekspozicion kun pli ol cent verkoj, kiuj prezentas ses jardekojn de la arta kariero de Tomie Ohtake.
La ekspozicio “Tomie Ohtake: O sol daqui” estos inaŭgurita la 17-an de novembro. Ĝi kunigas pentraĵojn, skulptaĵojn, gravuraĵojn kaj dokumentojn por prezenti la evoluon de unu el la plej gravaj artistinoj de Brazilo.
Ohtake naskiĝis en Kioto en 1913 kaj alvenis en Brazilon en 1936. Ŝi komencis pentri en 1952, kiam ŝi estis 39-jara, kaj daŭrigis sian artan laboron ĝis alta aĝo. Ŝi mortis 101-jara.
Krom konataj verkoj, la ekspozicio prezentos fotojn, leterojn kaj aliajn dokumentojn. La datreveno ankaŭ markas renovigon de atelieroj, biblioteko kaj komunaj spacoj de la instituto.
Brazilo vastigos la devigan kovradon de kuracado kontraŭ pulma kancero
Ekde februaro 2027 privataj sanasekuroj devos kovri novajn rimedojn por diagnozi kaj kuraci certajn formojn de progresinta pulma kancero.
La Nacia Agentejo pri Suplementa Sano (ANS) aprobis la aldonon de du rimedoj al la listo de devigaj servoj de brazilaj sanasekuroj. La decido koncernas pacientojn kun progresinta nemalgrandĉela pulma kancero.
Unu el la rimedoj estas genoma analizo per novgeneracia sekvencado, destinita al certaj pacientoj kun neskvama tumoro en stadioj IIIB ĝis IV. Oni preferu analizi histoprovaĵon, sed likva biopsio eblas kiam la histo ne sufiĉas.
La alia rimedo estas tepotinibo, buŝe prenata medikamento por plenkreskuloj kun progresinta tumoro kaj specifa ŝanĝo de la geno MET, nomata preterlaso de eksono 14. La decido vastigas la aliron al kuracado elektita laŭ la molekulaj trajtoj de la tumoro.
Studo montras progreson de Brazilo pri nutraĵsistemoj kaj klimato
Internacia analizo registris pliboniĝon de la brazilaj planoj kunligi nutraĵproduktadon, klimatan protektadon kaj daŭripovan agrikulturon.
La studo taksis la traktadon de nutraĵsistemoj en la naciaj klimataj devontigoj. Inter 2025 kaj 2026 la brazila poentaro altiĝis de 6 al 8,5 el 12 eblaj poentoj.
La brazila klimata plano proponas rimedojn por diversaj etapoj de la nutraĵĉeno, de produktado kaj prilaborado ĝis distribuado kaj traktado de rubaĵoj. Inter la temoj estas familia agrikulturo kaj utiligo de organikaj restaĵoj por produkti energion aŭ sterkon.
La esploristoj tamen atentigas pri defioj, interalie la rilato inter intensigo de bestobredado kaj mediaj celoj. La takso montras progreson en planado, sed la efektiva realigo de la rimedoj restas grava.
Financmerkato malaltigas prognozojn pri inflacio kaj ekonomia kresko
La ĉi-semajna raporto Focus montras malpli altajn prognozojn pri la brazila inflacio kaj la kresko de la malneta enlanda produkto en 2026.
La enketo Focus, publikigita de la Centra Banko ĉi-lunde, kolektas taksojn de financmerkataj fakuloj. La prognozo pri inflacio en 2026 malpliiĝis de 5,22% al 5,11%, dum la atendata ekonomia kresko malaltiĝis de 1,75% al 1,72%.
Por 2027 la atendata inflacio kreskis de 4,9% al 5%, kaj la prognozo pri ekonomia kresko falis de 1,15% al 1,02%. La takso pri la dolarkurzo fine de 2026 nun estas 5,40 realoj.
La merkato atendas, ke la baza interezkvoto Selic estos 13,75% fine de ĉi tiu jaro kaj 12,75% fine de 2027. Tiuj nombroj estas prognozoj, ne jam registritaj ekonomiaj rezultoj.
Golulino Yanne estas elektita plej bona ludantino de la jaro
La 23-jara golulino de Bahia ricevis du distingojn en la unua eldono de la premio TV Brasil Petrobras Para Elas, dediĉita al virina futbalo.
La ceremonio okazis dimanĉe en la Muzeo de Futbalo en San-Paŭlo. Yanne ricevis la premiojn kiel plej bona golulino kaj plej elstara ludantino de la sezono.
La elekto baziĝis sur voĉdonado de trejnistoj, teamestroj kaj direktoroj, kiuj ne rajtis voĉdoni por ludantinoj de sia propra klubo. Inter la finalistinoj por la ĉefa premio estis ankaŭ Duda Sampaio, Serrana kaj Marília.
La premio rekonis ankaŭ aliajn ludantinojn kaj profesiulojn de la konkurso. Kaylane ricevis la distingon por nova talento, Camila Pini por la plej bona golo, kaj kvar ludantinoj de São Paulo eniris la idealan teamon.
Esploro atentigas pri rasismo spertata de universitataj studentinoj
Studo publikigita hodiaŭ prezentas la spertojn de junaj virinoj kun ekonomiaj malfacilaĵoj kaj montras, ke aliro al universitato ne ĉiam garantias plenan inkluzivon.
La artikolo de Agência Brasil rakontas la sperton de 19-jara nigra studentino, identigita per la pseŭdonimo Iza. Dum siaj unuaj kvar monatoj en la universitato, ŝi plurfoje estis konfuzita kun dungito anstataŭ studentino.
La kazo estas parto de esploro de Carla Campana kaj Vivian Vieira, publikigita en la revuo Psicologia & Sociedade. La pli ampleksa studo aŭskultis 32 virinojn kun ekonomiaj limigoj.
La rezultoj instigas diskuti ne nur la eblecon eniri universitaton, sed ankaŭ la kondiĉojn por resti tie, studi kun digno kaj partopreni la akademian vivon sen diskriminacio.
Foto: Divulgação/UnespUnesp malfermas petojn pri sendevigo de aliĝkotizo
Kandidatoj al la universitato Unesp per la rezultoj de Enem povas ekde hodiaŭ peti sendevigon aŭ rabaton de la aliĝkotizo por la elektado de 2027.
La Universitato de la Ŝtato San-Paŭlo proponas 726 studlokojn en 23 urboj per la nova elektado Unesp-Enem 2027. Kandidatoj povos uzi siajn rezultojn de la ekzameno Enem de 2025 aŭ 2026.
La kotizo estas 20 realoj. La petoj pri plena sendevigo aŭ duona rabato devas esti senditaj per la retejo de Vunesp ĝis la 22-a de novembro je la 23-a horo kaj 59 minutoj, laŭ la kondiĉoj de la regularo.
La rezultoj de la petoj estos publikigitaj la 11-an de decembro. La aliĝperiodo al la elektado daŭros de la 23-a de novembro ĝis la 14-a de januaro, kaj la fina rezulto estas planita por la 27-a de januaro 2027.
Foto: Defesa Civil/SPPluvego kaŭzas inundojn kaj delokigas familiojn en San-Paŭlo
Fortaj pluvoj en la interno de la ŝtato San-Paŭlo kaŭzis inundojn, falon de arboj kaj damaĝojn al loĝejoj. La aŭtoritatoj raportis 31 delokigitajn homojn.
La Ŝtata Civilprotekta Servo registris incidentojn en ses municipoj post la pluvego de dimanĉo. En Sumaré savistoj uzis boaton por helpi sep homojn el inundita areo.
En Catuçaba, distrikto de São Luiz do Paraitinga, 20 homoj devis forlasi siajn hejmojn. En Guararema kvar homoj estis delokigitaj post la disfalo de muroj de loĝejo.
Falintaj arboj kaj rokoj ankaŭ malhelpis trafikon sur vojoj. Laŭ la informoj publikigitaj ĉi-matene, neniu vundito estis raportita. La lokaj servoj daŭrigas la purigadon kaj taksadon de damaĝoj.
Caixa komencas pagi la novembran subvencion Bolsa Família
Ĉirkaŭ 19,1 milionoj da familioj ricevos la monatan subvencion. La ordinara pagokalendaro komenciĝas hodiaŭ laŭ la lasta cifero de la socia identigilo NIS.
La banko Caixa Econômica Federal komencas ĉi-lunde la novembran pagadon de Bolsa Família. La programo transdonos proksimume 15 miliardojn da realoj al familioj en ekonomia malfacilaĵo.
La unuaj ricevantoj estas tiuj, kies NIS finiĝas per 1. Por la fina cifero 2 la pago okazos morgaŭ, kaj la ceteraj sekvos la kalendaron ekde merkredo.
En 112 municipoj de ok ŝtatoj kun agnoskita krizsituacio, ĉiuj koncernaj familioj povas ricevi la monon hodiaŭ, sendepende de la fina cifero. Ricevantoj povas kontroli siajn informojn en la aplikaĵo Caixa Tem.
Foto: Ueslei Marcelino/ReutersFakuloj emfazas vakcinadon kontraŭ dengo antaŭ la efikoj de El Niño
Sanprofesiuloj atentigas, ke varmo kaj ŝanĝoj en la pluvoreĝimo povas favori la disvastiĝon de dengo. Preventado kaj vakcinado restas gravaj.
La klimata fenomeno El Niño povas krei favorajn kondiĉojn por la moskito Aedes aegypti, kiu transdonas la dengoviruson. Laŭ la takso de la Ministerio pri Sano citita en la raporto, la nombro de kazoj en 2027 povus kreski inter 20% kaj 40%.
La vakcino Qdenga estas disponebla en la publika sansistemo SUS por la celgrupo de 10- ĝis 14-jaruloj. La alia brazila vakcino, Butantan-DV, estas objekto de esplorado post suspendo; la raporto ne prezentas definitivan konkludon pri la afero.
Fakuloj memorigas, ke vakcinado ne anstataŭas la forigon de akvoamasiĝoj, kie la moskito reproduktiĝas. Por kontroli la aktualajn indikojn kaj haveblecon de vakcinoj, oni konsultu la lokan sanservon.
Foto: Divulgação/CCR RioSPFiniĝas la limdato por reguligi malfruajn elektronikajn vojpagiĝojn
Ŝoforoj kun malfruaj pagoj en la sistemo free flow havas ĝis hodiaŭ por reguligi koncernajn ŝuldojn kaj eviti trafikpunojn.
La elektronika sistemo free flow registras veturilojn sen fizika barilo aŭ tradicia pagstacio. La ŝoforo devas pagi la vojuzkotizon per la kanaloj de la koncesiulo, se aŭtomata pago ne estas agordita.
Laŭ la fonto, ĉirkaŭ 700 mil pagoj ankoraŭ estis pritraktendaj pasintsemajne. Pli ol 1,3 milionoj da monpunoj jam estis nuligitaj post reguligo de pagoj.
La speciala reguligoperiodo finiĝas hodiaŭ. Ekde morgaŭ la koncerna malobservo povas rezultigi monpunon de 195,23 realoj kaj kvin poentojn en la stirpermesilo. Ŝoforoj kontrolu siajn eventualajn ŝuldojn ĉe la respondeca koncesiulo.
Foto: Divulgação / Folha de S.PauloNova surscenigo festas 60 jarojn de teatraĵo de Plínio Marcos
La grupo Sala Teatro prezentas en San-Paŭlo novan version de “Dois Perdidos numa Noite Suja”, klasika brazila teatraĵo verkita en 1966.
La verko de Plínio Marcos revenas al la scenejo en la teatro Pequeno Ato sub la reĝisorado de Eduardo Guimarães. Antonio Centeio kaj Ariclenes Barroso ludas la du ĉefajn rolulojn, Paco kaj Tonho.
La historio sekvas du virojn vivantajn en la sama ĉambro, kies konflikto pri paro da ŝuoj malkaŝas pli profundajn problemojn de malriĉeco, perforto kaj socia malegaleco. Ses jardekojn post sia apero, la verko plu instigas pripensadon pri tiuj temoj.
La prezentoj okazas lunde en novembro je la 19-a kaj 30 minutoj. Laŭ la publikigita programo, la plena bileto kostas 90 realojn kaj la duonpreza 45 realojn; la spektaklo estas destinita al plenkreskuloj.
Foto: Arkiva foto sendita de Celso Cunha / Terceiro Tempo (UOL)Brazila futbalo adiaŭas la mondĉampionon Dino Sani
La eksa futbalisto kaj trejnisto Dino Sani mortis dimanĉe, 94-jara. Li apartenis al la brazila nacia teamo, kiu konkeris sian unuan mondĉampionecon en 1958.
La sporta kolumnisto Milton Neves omaĝas hodiaŭ la karieron de Dino Sani, unu el la brazilaj futbalistoj de la mondpokala venko en Svedio en 1958.
Dum sia ludanta kariero Sani reprezentis interalie São Paulo, Milan kaj Corinthians. Li estis konata kiel mezulo kaj poste dediĉis sin al trejnado.
Kiel trejnisto li laboris ĉe kluboj kiel Internacional kaj Peñarol. Liaj titoloj en Brazilo kaj Urugvajo atestas karieron, kiu etendiĝis trans la landlimojn de la brazila futbalo.
Foto: Rafael Ribeiro/CBFBrazila nacia teamo provas novan atakan aranĝon en Singapuro
La teamo de Carlo Ancelotti trejnis ĉi-lunde kun Estêvão, Endrick kaj Vinícius Júnior en la atako antaŭ la amika matĉo planita por morgaŭ.
La brazila nacia teamo daŭrigas sian preparadon en Singapuro post la sabata malvenko kontraŭ Japanio per 3 kontraŭ 2. En la hodiaŭa trejnado la trejnisto provis ŝanĝojn en la teamaranĝo.
Estêvão, Endrick kaj Vinícius Júnior formis la atakan triopon, dum Rayan laboris en la meza kampo. Raphinha ne partoprenis la saman provon kaj estas suspendita por la sekva matĉo.
La amika matĉo okazos marde je la sepa matene laŭ la horo de Braziljo. La trejnado indikas la eblan aranĝon, sed ĝi ne estas definitiva konfirmo de la ludontoj.
Foto: Marlon Costa/AGIFLa brazila dua divizio difinas la datojn de la decidaj matĉoj
Criciúma, Fortaleza, Atlético-GO kaj Vila Nova disputos la restantajn lokojn en la unua divizio. La unuaj matĉoj okazos la 22-an de novembro.
Post la ordinara fazo de Série B, Novorizontino kaj Juventude jam certigis rektan promocion. La aliaj du lokoj en la elita divizio estos deciditaj per du paroj de matĉoj.
Dimanĉe, la 22-an de novembro, Criciúma renkontos Fortalezan je la 16-a horo kaj Atlético-GO ludos kontraŭ Vila Nova je la 18-a kaj 30 minutoj. La revenaj matĉoj okazos respektive la 28-an kaj la 27-an de novembro, ambaŭ je la 20-a horo.
La decido konsideros unue la poentojn en la du matĉoj, poste la suman goldiferencon kaj, se necese, la pozicion en la ordinara fazo. Tiu lasta kriterio favoras Fortalezan kaj Vila Novan.
Foto: Divulgação / UOLGastronomia premio distingos brazilajn trinkejojn kaj restoraciojn
La tria eldono de la premio Nossa okazos ĉi-vespere en San-Paŭlo. La konkurso rekonas elstarajn manĝejojn en 21 kategorioj.
La gastronomia premio de la portalo UOL Nossa kunigos finalistojn el diversaj partoj de Brazilo. La ceremonia vespero sekvas regionan fazon de la elektado.
Faka ĵurio respondecos pri 18 kategorioj, dum la publiko elektis la gajnontojn de tri aliaj kategorioj. La iniciato celas doni videblecon al la diversa brazila gastronomio.
La prezentistino Cris Guterres gvidos la ceremonion. La nomoj de la finalistoj estas jam publikigitaj en la originala artikolo, sed la rezultoj ankoraŭ ne estis anoncitaj en la momento de ĉi tiu novaĵo.
Foto: Bruna Araújo/Divulgação MECKandidatoj de Enem 2026 ekscios la oficialajn respondojn merkredon
Post la dua ekzamentago, la partoprenintoj atendas la oficialan respondaron, planitan por la 18-a de novembro. La individuaj rezultoj aperos en januaro.
La Nacia Ekzameno de Mezlernejo (Enem) finis sian ordinaran ekzamenperiodon dimanĉe. La sekva grava dato por la kandidatoj estas merkredo, la 18-a de novembro, kiam la oficialaj respondaroj estos publikigitaj.
La individuaj rezultoj, inkluzive de la poentaro pri la redaktaĵo, estas planitaj por la 18-a de januaro 2027. La nombro de ĝustaj respondoj ne rekte egalas al la fina poentaro de Enem.
La rezultoj povas servi por kandidatiĝi al superaj studoj per programoj kiel Sisu, Prouni kaj Fies. Tiuj programoj havas apartajn kalendarojn, kiujn la kandidatoj devas kontroli kiam ili estos publikigitaj.
Foto: Bruno Santos/06.set.2025/FolhapressSuzano ricevos financadon por 47 esplor- kaj novigprojektoj
La Nacia Banko por Ekonomia kaj Socia Disvolviĝo aprobis financadon de 97,9 milionoj da realoj por projektoj de Suzano pri arbaroj kaj celulozaj produktoj.
La financado de BNDES subtenos 47 iniciatojn pri esplorado kaj disvolvado. La projektoj traktas interalie arbogenetikon, arbaradministradon kaj la kreadon de novaj celulozaj produktoj.
La laboroj okazos en la ŝtatoj San-Paŭlo, Mato Grosso do Sul, Espírito Santo, Bahio kaj Maranjo, kun la kunlaboro de esplorinstitucioj kaj publikaj universitatoj.
Inter la esplorataj produktoj estas sorba celulozo, konata kiel fluff, uzata en higienaj produktoj. La investo celas plibonigi la efikecon kaj konkurenckapablon de la produktado per teknologia disvolviĝo.
Plivastigita redakcia raporto en Esperanto surbaze de la citita fonto. La kompleta originala artikolo disponeblas ĉe la suba ligilo.