Encerramento dos cursos básicos de esperanto 2022 – Fermoj de la bazaj kursoj de Esperanto 2022

Ontem, dia 25 de agosto, chegou ao fim mais um curso básico de esperanto no Centro Cultural Cleonice Bonillo Fernandes. Doze alunos fizeram o exame final e logo mais receberão seus certificados de conclusão e/ou participação nessas quase 40 horas de aula.

O curso básico de esperanto (baza kurso de Esperanto) é fruto de uma duradoura e frutífera parceria da Embaixada do Esperanto com a Superintendência de Cultura de Pouso Alegre. Por conta dessa parceria, a Embaixada do Esperanto reconhece tanto à Superintendência de Cultura quanto à Prefeitura de Pouso Alegre como instituições amigas do esperanto devido ao apoio em diversas ações de ensino e divulgação da língua internacional em nossa cidade. Graças a esse apoio, Pouso Alegre é uma referência internacional no cenário esperantista.

Além dos 12 alunos que finalizaram o curso no Centro Cultural Cleonice Bonillo Fernandes também mais 2 alunas concluíram o curso básico na sede da Embaixada do Esperanto no bairro Colina Verde.

Em outubro terá início o curso sequencial no mesmo centro cultural em no dia 10 de setembro acontecerá um evento no auditório José Saponara para a entrega dos certificados.

A Embaixada do Esperanto está em festa e dá as boas-vindas aos novos membros de nossa comunidade de falantes de esperanto.

Kulturcentro Cleonice Bonillo Fernandes – Centro Cultural Cleonice Bonillo Fernandes
Esperanta Ambasadejo de Poŭzalegro – Embaixada do Esperanto de Pouso Alegre

Hieraŭ, en la 25-a de Aŭgusto finiĝis baza kurso de Esperanto en la Kultura Centro Cleonice Bonillo Fernandes. Dek du lernantoj faris la finan ekzamenon kaj baldaŭ ricevos siajn atestojn pri kompletigo kaj/aŭ partopreno en ĉi tiuj preskaŭ 40 horoj da lernado.

La Baza kurso de Esperanto estas la rezulto de longa kaj fruktodona partnereco inter la Esperanta Ambasadejo kaj la Sekretariejo pri Kulturo de Poŭzalegro. Pro tiu ĉi partnereco, Esperanta Ambasadejo agnoskas la Sekretariejon pri Kulturo kaj la Urbodomon de Poŭzalegro kiel “Amikoj de Esperanto” pro ilia subteno en diversaj agoj rilate al instruado kaj disvastigado de la internacia lingvo en nia urbo. Danke al tiu ĉi subteno Poŭzalegro estas internacia referenco en la Esperanta Movado.

Krom la 12 lernantoj, kiuj finis la kurson en la Kultura Centro Cleonice Bonillo Fernandes, pliaj 2 lernantoj finis la bazan kurson en la sidejo de la Ambasado de Esperanto en la kvartalo Colina Verde. (Verda Monteto)

Oktobre komenciĝos la daŭriga kurso en la sama kulturcentro kaj la 10-an de Septembro okazos en la aŭditorio “José Saponara” aranĝo por transdono de la atestiloj.

Esperanta Ambasadejo festas kaj bonvenigas novajn membrojn al nia Esperanto-parolanta komunumo.

Embaixada do Esperanto é oficialmente reconhecida como centro cultural de Pouso Alegre – Esperanta Ambasadejo estas oficiale agnoskita kiel kultura centro en Poŭzalegro

No último dia 29 de julho, a Embaixada do Esperanto recebeu o reconhecimento da Secretaria de Cultura de Pouso Alegre como um espaço cultural do município, sob o registro CCULT n.º 195256/2020 a Embaixada do Esperanto é oficialmente parte do movimento cultural de Pouso Alegre.

Essa certificação é de extrema importância para a nossa instituição, sendo uma das primeiras instituições mineiras a receber tamanho reconhecimento.

En la lasta 29-a de julio, Esperanta Ambasadejo ricevis agnoskon de la Poŭzalegra Sekretario pri Kulturo kiel kultura spaco en la urbo, sub CCULT-registro n.º 195256/2020 Ambasadejo estas oficiale parto de la kultura movado de Poŭzalegro.

Ĉi tiu atesto estas ege grava por nia institucio, estante unu el la unuaj institucioj el Minaso kiuj ricevis tian rekonon.

Landnomoj – Nome dos Países

Zamenhof dividiu o sistema básico para a formação dos nomes de países em Esperanto em duas partes.  Na primeira parte o radical indica a pessoa e é necessário adicionar o sufixo “-uj” para formar o nome do país:

O sistema básico

homo lando
-0 -ujo
ital-o Ital-ujo
franc-o Franc-ujo
german-o German-ujo
angl-o Angl-ujo
ĉin-o Ĉin-ujo
japan-o Japan-ujo
egipt-o Egipt-ujo

Na segunda parte, o radical indica o país e se adiciona o sufixo “-an”, para criar o nome da pessoa, que nasceu no país:

lando homo
Brazil-o brazil-ano
Uson-o uson-ano
Kolombi-o kolombi-ano
Pakistan-o pakistan-ano
Indonezi-o indonezi-ano
Kenj-o kenj-ano
Sud-Afrik-o sud-afrik-ano

O uso de “lando”

Pode-se usar o final “-lando”, em vez do sufixo “-uj”. Observe:

homo lando
-o -lando (-ujo)
pol-o Pol-lando (Pol-ujo)
svis-o Svis-lando (Svis-ujo)
skot-o Skot-lando (Skot-ujo)
finn-o Finn-lando (Finn-ujo)
dan-o Dan-lando (Dan-ujo)

Teoricamente poder-se-ia usar o final “-lando” em todos os nomes de países (por exemplo: German-lando, Sved-lando, etc.), mas na prática não é muito comum ouvir essa forma. Esses nomes pertencem à primeira parte do sistema, onde o radical indica a pessoa e é adicionado o final “-lando” para formar o nome do país. Agora vejamos os exemplos:

lando homo
-o -ano
Irland-o irland-ano
Island-o island-ano
Nederland-o nederland-ano

Esses nomes pertencem à segunda parte do sistema, onde  o radical indica o país e adiciona-se o sufixo “-an” para criar o nome da pessoa nascida nele. Nesses casos, “-lando” é parte essencial do radical, que não pode ser retirado.

O uso de “-ujo e -io”

homo lando
-o -io (-ujo)
ital-o Ital-io (-ujo)
franc-o Franc-io (-ujo)
german-o German-io (-ujo)
angl-o Angl-io (-ujo)
ĉin-o Ĉin-io (-ujo)
japan-o Japan-io (-ujo)
egipt-o Egipt-io (-ujo)

Observe os exemplos abaixo:

homo lando
 -o -ano
Kolombi-o kolombi-ano
Ĉili-o ĉili-ano
Siri-o siri-ano
Indonezi-o indonezi-ano
Aŭstrali-o aŭstrali-ano
Niĝeri-o niĝeri-ano
Liberi-o liberi-ano

Esses exemplos pertencem  à segunda parte do sistema. O radical indica o país e é necessário adicionar o final “-ano” para criar o nome da pessoa, que nasceu lá; “-i” não é parte do final. Ele faz parte do radical e não se pode retirá-lo. Nesses exemplos, “-io” não substitui o final “-ujo”. Não se pode dizer “Kolombujo”, “Ĉilujo”, etc.

Landoj kun -(i)stano

Em alguns nomes de países, por influência das línguas nacionais, muitas pessoas usam o final “-stano” ou “-istano” ao invés de “-ujo”. Esses nomes geralmente pertencem  à parte I do sistema.

homo lando
-o -ujo / -(i)stano
afgan-o Afgan-ujo/Afgan-istano
kazaĥ-o Kazaĥ-ujo/Kazaĥ-stano
kirgiz-o Kirgiz-ujo/Kirgiz-istano
kurd-o Kurd-ujo/Kurd-istano
taĝik-o Taĝik-ujo/Taĝik-istano
turkmen-o Turkmenujo/Turkmen-istano
uzbek-o Uzbek-ujo/Uzbek-istano

Mas há um nome de país, que pertence à parte II do sistema (porque não existe um povo, que se ĉame “pakoj”). O final “-istano” é parte do radical e não pode ser retirado:

lando homo
-o -ano
Pakistan-o pakistan-ano

Nota: A Academia de Esperanto aceita o uso de ambos os sufixos, “-ujo” e “-io” . Há uma lista, publicada pela Academia (resolução número 12, de 04/05/2009), apresentando o nome dos países em Esperanto.

Nomoj de Landoj (Nome dos Países)

Eŭropa Unio (União Européia)

La oficiala listo estas ĉe (A lista oficial está em): Europa.eu

Flago
(Bandeira)
Lando
(País)
Ĉefurbo
(Capital)
Eŭropa Unio
Aŭstrio  Vieno
Belgio  Bruselo
Bulgario Sofio
Ĉeĥio Prago
Danio Kopenhago
Estonio Talino
Finnlando Helsinko
Francio Parizo
Germanio Berlino
Grekio Ateno
Hispanio Madrido
Hungario Budapeŝto
Irlando Dublino
Italio Romo
Kipro Nikozio
Kroatio Zagrebo
Latvio Rigo
Litovio Vilno
Luksemburgo Luksemburgo
Malto La-Valeto
Nederlando Amsterdamo
Pollando Varsovio
Portugalio Lisbono
Rumanio Bukareŝto
Slovakio Bratislavo
Slovenio Ljubljano
Svedio Stokholmo
Unuiĝinta Reĝlando aŭ Britio Londono

 Unuiĝintaj Nacioj (Nações Unidas)

La oficiala listo estas ĉe (A lista oficial está em): Un.org

Flago Lando Ĉefurbo
Afganio Kabulo
Albanio Tirano
Alĝerio Alĝero
Andoro Andoro Malnova
Angolo Luando
Antigvo-Barbudo Sankta Johano
Argentino Bonaero
Armenio Erevano
Aŭstralio Kanbero
Aŭstrio Vieno
Azerbajĝano Bakuo
Bahamoj Nasaŭo
Bangladeŝo Dako
Barato Nov-Delhio
Barbado Briĝurbo
Barejno Manamo
Belgio Bruselo
Belizo Belmopano
Belorusio Minsko
Benino Kotonuo / PortoNovo
Birmo (Mjanmao) Najpidavo (Pjinmano)
Bocvano Gaberono
Bolivio Lapaco / Sukro
Bosnio kaj Hercegovino Sarajevo
Brazilo Braziljo
Britio (Unuiĝinta Reĝlando) Londono
Brunejo Bandar-SeriBegavano
Bulgario Sofio
Burkino Vagaduguo
Burundo Buĵumburo
Butano Timbuo
Centr-Afrika Respubliko Bango
Ĉado Nĝameno
Ĉeĥio Prago
Ĉilio Santiago de Ĉilio
Ĉinio Pekino
Danio Kopenhago
Domingo San-Domingo
Dominiko Roseo
Ebur-Bordo Jamasukro
Egiptio Kairo
Ekvadoro Kito
Emirlandoj (Unuiĝintaj Arabaj) Abudabio
Eritreo Asmero (Asmaro)
Estonio Talino
Etiopio Adis-Abebo
Fiĝio Suvo
Filipinoj Manilo
Finnlando Helsinko
Francio Parizo
Gabono Liberurbo
Gambio Banĝulo
Ganao Akrao
Germanio Berlino
Grekio Ateno
Grenado Sankta Georgo
Gujano Georgurbo
Gvatemalo Gvatemalurbo
Gvineo (Konakria) Konakrio
Gvineo Bisaŭa Bisaŭo
Gvineo Ekvatora Malabo
Ĝibutio Ĝibuto
Haitio Portoprinco
Hispanio Madrido
Honduro Tegucigalpo
Hungario Budapeŝto
Indonezio Ĝakarto
Irako Bagdado
Irano Tehrano
Irlando Dublino
Islando Rejkjaviko
Israelo Jerusalemo
Italio Romo
Jamajko Kingstono
Japanio Tokio
Jemeno Sanao
Jordanio Amano
Kaboverdo Prajo
Kamboĝo Pnom-Peno
Kameruno Jaundeo
Kanado Otavo
Kartvelio Tbiliso
Kataro Daŭho
Kazaĥio Astano
Kenjo Najrobo
Kipro Nikozio
Kirgizio Biŝkeko
Kiribato Bairikio
Kolombio Bogoto
Komoroj Moronio
Kongo (Respubliko Kongo) Brazavilo
Kongolando (Dem. Resp. Kongo) Kinŝaso
(Nord-)Koreio (Pop. Dem. Resp.) Pjongjango
(Sud-)Koreio (Respubliko de) Seulo
Kostariko San-Joseo
Kroatio Zagrebo
Kubo Havano
Kuvajto Kuvajtubo
Laoso Vjentjano
Latvio Rigo
Lesoto Maseruo
Libano Bejruto
Liberio Monrovio
Libio Tripolo
Liĥtenŝtejno Vaduzo
  Litovio Vilniuso
Luksemburgo Luksemburgo
Madagaskaro Antananarivo
Makedonio Skopjo
Malajzio Kuala-Lumpuro
Malavio Lilongvo
Maldivoj Maleo
Malio Bamako
Malto La-Valeto
Maroko Rabato
Marŝaloj Majuro
Maŭricio Port-Luizo
Maŭritanio Nuakŝoto
Meksiko Meksik-urbo
(Federacio de) Mikronezio Palikiro
Moldavio (Moldava Respubliko) Kiŝinevo
Monako Monako
Mongolio Ulanbataro
Montenegro Podgoriĉo / Cetinjo
Mozambiko Maputo
Namibio Vindhuko
Nauro Jareno
Nederlando Amsterdamo
Nepalo Katmando
Niĝerio Abuĝo
Niĝero Niameo
Nikaragvo Managvo
Norvegio Oslo
Nov-Zelando Velingtono
Omano Maskato
Pakistano Islamabado
Palaŭo Ngerelmudo (Melekeoko)
Panamo Panamurbo
Papuo-Nov-Gvineo Port-Moresbo (Konedobuo)
Paragvajo Asunciono
Peruo Limo
Pollando Varsovio
Portugalio Lisbono
Ruando Kigalio
Rumanio Bukareŝto
Rusio Moskvo
Salomonoj Honiaro
Salvadoro San-Salvadoro
Samoo (Okcidenta) Apio
Sankta Kristofo kaj Neviso Basetero
Sankta Lucio Kastrizo
Sankta Vincento kaj la Grenadinoj Kingstaŭno
San-Marino San-Marino
Sao-Tomeo kaj Principeo Sao-Tomeo
Saŭda Arabio Riado
Sejŝeloj Viktorio
Senegalo Dakaro
Serbio Beogrado
Siera-Leono Fritaŭno
Singapuro Singapuro
Sirio Damasko
Slovakio Bratislavo
Slovenio Ljubljano
Somalio Mogadiŝo
Srilanko Kolombo
Sud-Afriko Pretorio, Bloemfontein kaj Kaburbo
Sudano (Norda) Ĥartumo
Sudano Suda Jubo
Surinamo Paramaribo
Svazilando Mbabano kaj Lobambo
Svedio Stokholmo
Svislando Berno
Taĝikio Duŝanbo
Tajlando Bankoko
Tanzanio Dodomao
Timoro Orienta Dilo
Togolando Lomeo
Tongo Nukualofo
Trinidado kaj Tobago Portospeno
Tunizio Tunizo
Turkio Ankaro
Turkmenio Aŝĥabado
Tuvalo Funafutio
Ugando Kampalo
Ukrainio Kievo
Urugvajo Montevideo
Usono Vaŝingtono
Uzbekio Taŝkento
Vanuatuo Portvilao
Venezuelo Karakaso
Vjetnamio Hanojo
Zambio Lusako
Zimbabvo Hararo

Teritorioj Dependantaj de Aŭstralio

Kokosinsuloj Pulopanjango
Herda kaj Makdonaldaj Insuloj
Kristnaskinsulo Setlemento
Norfolkinsulo Kingstono

Teritorioj Dependantaj de Britio

Anglio Londono
Skotlando Edinburgo
Kimrio Cardiff
Nord-Irlando Belfasto

Krondependaĵoj de la Brita Monarkio

Aldernejo Sankt-Ano
Gernezejo Sankt-Petro-Porto
Hermo
Ĵerzejo Sankt-Heliero
Manksinsulo Duglaso
Sarko

Britaj Transmaraj Teritorioj

Akrotiro kaj Dekelio Episkopo Kantonmento
Angvilo La-Valo
Ascensiono Ĝorĝtaŭno
Bermudo Hamiltono
Brita Antarkta Teritorio Rotero
Brita Hindoceana Teritorio Kampo Justico
Britaj Virgulinsuloj Rod-Taŭno
Ĝibraltaro Ĝibraltaro
Falklandoj Stanlejo
Kejmanoj Georgurbo
Moncerato Bradeso (eks. Plimuto)
Pitkarna Insularo Adamstaŭno
Sankta Heleno Ĵamestaŭno
Sud-Georgio kaj Sud-Sandviĉinsuloj Pinto de Reĝo Edvardo
Tristano-da-Kuno Edinburgo de la Sep Oceanoj
Turkoj kaj Kajkoj Kokborno

Teritorioj Dependantaj de Ĉinio

Honkongo Kaŭluno
Makao Makao

Teritorioj Dependantaj de Danio

Ferooj Torhaveno
Gronlando Nuko

Teritorioj Dependantaj de Francio

Gvadelupo Bas-Tero
Franca Gviano Kajeno
Majoto Mamutĝo
Martiniko Fordefranco
Nov-Kaledonio Numeo
Polinezio Franca Papeto
Reunio Sankta Deniso
Sankta Bartolomeo Gustavia
Sankta-Marteno Marigo
Sankta-Pjero kaj Mikelono Sankta-Pjero
(Francaj) Sudaj Teritorioj Saint-Pierre, Reunio
Valiso kaj Futuno Mata-Uto

Teritorioj Dependantaj de Hispanio

Kanarioj La-Palmoj, Sankta-Cruzo

Teritorioj Dependantaj de Nederlando

Arubo Oranjestado
Kariba Nederlando Bonaire
Kuracao Vilemstado
Sent-Martino Filipsburgo

Teritorioj Dependantaj de Norvegio

Buvetinsulo
Svalbardo kaj Jan-Majen-Insulo Longjarurbo

Teritorioj Dependantaj de Nov-Zelando

Kukinsuloj Avaruo
Niuo Alofo
Tokelao Fakaofo

Teritorioj Dependantaj de Portugalio

Madejro Funĉalo

Teritorioj Dependantaj de Tanzanio

Zanzibaro Zanzibarurbo

Teritorioj Dependantaj de Usono

Gvamo Agano
Jonstonatolo
Midvejinsuloj
Nord-Marianoj Saipano
Puerto-Riko San-Juano
Usona Samoo Pagopago
Usonaj Virgulinsuloj Ĉarlotamilio
Vejkinsulo

Aliaj Ŝtatoj, aŭ Partoj de Aliaj Ŝtatoj (Outros Estados)

Ŝtatoj kiuj estas ne anoj en la Unuiĝintaj Nacioj, aŭ kies statuso estas kontestita. (Estados que não são membros da Organização das Nações Unidas, ou cujo estado é disputado).

Abĥazio Suĥumo
Ĉednistrio Tiraspolo
Gagaŭzio Komrato
Kosovo Priŝtino
Naĥiĉevano Naĥiĉevano
Norda Kipro Nikozio
Palestino Ramalaĥo
Respubliko Montara Karabaĥo Stepanakerto
Saharo Okcidenta Ajuno
Sankta Monto Atos Karieso
Somalilando Hargejso
Sud-Osetio Cĥinvalo
Tajvano Tajpeo
Vatikano (Apostola Seĝo) Vatikanurbo

Ameriko (América)

Argentino (Argentina)
En 1526 la itala esploristo Giovanni Caboto esploris la elfluejon de la rivero Paranao. Laŭ la opinio de tiu vojaĝanto ĉi tiu rivero fluis sur teritorio riĉa je arĝento. Pro tio ĝi estis nomita Río de la Plata (hispane río – rivero; plata – arĝento). Pli poste la nomo estis disvastigita sur la tuta lando, tamen laŭ la latina formo – argentum.

Bolivio (Bolívia)
Estis nomita laŭ la nomo de Sudamerika batalanto por sendependeco, Simón Bolívar.

Brazilo (Brasil)
La nomo estas donita pro la abundo de la multekostaj specoj de arboj kiu havas ruĝan lignon, kio en la lingvo de aborigenaj indianoj nomas Ibirapitanga kaj porgalanoj nomis Pau-Brasil, tiu estas, “Ligno Ruĝa kiel Fajro”.

Ekvadoro (Equador)
Landan teritorion trapasas la ekvatoro, de kie devenas la landnomo.

Haitio (Haiti)
En la lingvo de la karibaj indianoj haiti signifas “montara”.

Honduro (Honduras)
Estis malkovrita de Kolumbo en 1502. Hispane Hondura signifas ‘profundeco’, ĉar ĉe la bordoj de la lando, la akvo estas tre profunda.

Kanado (Canadá)
La nomo verŝajne devenas el kanata, kiu en la lingvo de la hurona tribo de indianoj signifas “vilaĝo”.

Kolombio (Colômbia)
La lando estis nomita pro Kolumbo.

Kostariko (Costa Rica)
Hispane Costa Rica signifas “riĉa bordo”.

Panamo (Panamá)
Origine ĉi tie estis indiana fiŝista vilaĝo, Panama, kies nomo signifas “multe da fiŝoj”. Moderna Panamo estis fondita en 1519 de la hispana soldato Pedro Arias Dávila.

Peruo (Perú)
La haipanaj soldatoj antikve nominejis Birú [biru] aŭ Berú [beru] al lando el sudo la Panamo.

Puerto-Riko (Porto Rico)
La origina setlejo de San-Juan estis fondita en 1508 sur la ĉefinsulo, sed en 1521 la nomo estis movita al la du najbaraj rokaj insuletoj. La setlejo unue nomiĝis Puerto Rico, t.e. “Riĉa Haveno”, kaj la ĉeflando – Juan Bautista (aŭ Johano la Baptisto). Post jarcentoj la du lokoj interŝanĝis siajn nomojn.

Usono (Estados Unidos)
La angla mallongigo USA devenas de la nuna ŝtatnomo United States of America (“Unuiĝintaj Ŝtatoj de Ameriko”), dum la Esperanta nomo devenas de antaŭe iafoje uzata varianto de tiu nomo United States of North America (“Unuiĝintaj Ŝtatoj de Norda Ameriko”). Efektive la Esperantan nomon inspiris provoj enuzigi la vorton Usonian anstataŭ American (= “Usonano”) en la anglan lingvon komence de la 19a jc.

Venezuelo (Venezuela)
La nomo estis donita de la hispana ekspedicio de Alonso de Ojeda en la 15-a jarcento. Ekvidante pitoreskan vilaĝon ĉe la golfo Maracaibo, la alvenintoj nomis ĝin Venezuela, t.e. malgranda Venecio (i.a la ekspedicion partoprenis ankaŭ Amerigo Vespucci).

Eŭropo (Europa)

Albanio (Albânia)
En la lingvo de praloĝantoj de Mediteraneo alb/alp estas “montaro”. La nacilingva nomo – Shqipëria signifas “aglo”. Laŭ alia vidpunkto ĝi devenas de latina radiko albus – “blanka”, tiamaniere Albania estas “blanka lando”.

Andoro (Andorra)
Laŭ oficiala vidpunkto, la landnomo estis ricevita per la kunfandiĝo de du iberaj vortoj: ando – “supra” kaj ore – “fero”. Efektive, la lando estas riĉa je fero. Alia versio klarigas ĝin per keltaj vortoj: an – “blovi” kaj dor – “pordo”, kaj tiu lastas versio estas verŝajne la vera.

Aŭstrio (Áustria)
Malnova germana nomo estas Ostarrichi, kiu signifas “orienta lando”. De tie devenis la nunaj nomoj: Österreich – germane, kaj Austria – latine.

Belarusio (Belarus)
Signifas ‘blanka Rusio’.

Belgio (Bélgica)
Signifas “Lando de Belgoj”, kelta popolo konata per skriboj de Cezaro.

Britio (Grã-Bretanha)
Devenas de la tribonomo “britoj”.

Bulgario (Bulgária)
Devenas de la tribnomo “bulgaroj”.

Ĉeĥio (República Tcheca)
En la teritorio de la nuna Ĉeĥio de la 2a jc a.K. ekloĝis keltaj triboj de Boja. De tie venas latina nomo de la lando Bohemia kaj germana Böhmen. Mem la loĝantoj nomas ĝin Cechy.

Danio (Dinamarca)
Estis nomita laŭ ĝermana tribo la danoj. La dana Danmark prae signifis “lim-kampo de la Danoj”, do vere nomi nur Jutlandon.

Estonio (Estônia)
La indiĝenoj de tiu ĉi lando nomis sin kampuloj, la nomoj “estono” (esthes, aist) kaj “Estonio” (Eistland, Astland) devenas de antikvaj germanoj. La unua mencio pri la nomo Aestii apartenas al romana kronikisto Tacito en 100 a.K., kiu priskribis tribojn loĝantajn oriente de la ĝermanaj triboj. Aliaj diras, ke la nomo devenas de litova rivero. Skandinavaj sagaoj scias pri Estland kaj Eisr, kaj latinaj kronikoj rakontas pri Estia, Hestia, Estonia.

Finnlando (Finlândia)
En la finna lingvo Suomi. Vorton parencan al Suomi oni uzas ankaŭ en la lingvoj estona, latva kaj litova, dum en plimulto de aliaj lingvoj estas uzata vorto kun radiko simila al fin.

Estas diversaj hipotezoj pri deveno de la vorto Suomi, kiu origine signifis la sudokcidentan parton de la nuna Finnlando aŭ ties loĝanton. Oni vidis ĝian similecon ekz. al la finnaj vortoj suo ‘marĉo’ kaj suomu ‘skvamo’. Tiajn rilatojn oni pravigis ankaŭ per la simileco de finn al kelkaj hindeŭropaj, similsignifaj vortoj: ekz. la anglaj fen ‘akvokovrita tero, speco de marĉo’ kaj fin ‘naĝilo’ (kiun oni povas iel rilatigi al fiŝaj skvamoj).

Pli kredinda estas la hipotezo, ke la finnaj vortoj Suomi kaj Häme (unu historia provinco de Finnlando) kaj ankaŭ la vorto saami ‘sameo, lapono’ kaj ties variantoj, ĉiuj havas saman devenon. Ili originas en iu prabalta lingvo, kie la pravorto estis zeme aŭ ĵeme ‘tero malalta’. La diversaj nuntempaj formoj rezultas el regulaj sonŝanĝoj en interlingvaj pruntoj kaj repruntoj, kiuj okazadis dum jarmiloj. La origino de Suomi do troviĝas en hindeŭropa vorto, kiu signifis simple (specon de) tero. Parencoj de la pravorto ĵeme estas ekz. la nuntempa rusa zemlja aŭ la latina humus (kaj do niaj humo kaj humila estas kuzoj de Suomi).

Francio (França)
La landnomo devenas de la frankoj, unuiĝo de ĝermanaj triboj, kiuj konkeris Gaŭlion (la antikvan Francion). Malsamaj nomoj por Francio estas: Gallia (greka), Francogallia (latina), Fagguo (ĉina), Ranska (finna), Tsarf (juda), Valland (malnov-norvega), Bro-C’hall (bretona), Perancis (indonezia), Ufaransa (svahila).

Germanio (Alemanha)

Grekio (Grécia)
De Graeci, la latina nomo de tribo (graioi), kiuj loĝis en Italio en la 8a jc a.K. Poste tiel estis nomita la tuta helena popolo. La greka nomo Ellas, Ellada devenas de hellenes, komuna nomo de grekaj triboj, kiu siavice devenas de unu praulo Helene.

Hispanio (Espanha)
Ŝajnas, ke la nomo devenas de semida vorto span, signifanta ‘kaŝita’.

Hungario (Hungria)
Hungare – Magyarország, lando de la hungaroj (madjaroj). Alilingvaj nomoj devenas de la tribnomo ugroj: Wegry (pola), Vengrija (rusa), Uhorŝĉina (ukrajna), Hungaria (latina), k.c.

Antaŭ la jaro 220 Hungari estis granda federacio vivinta en Norda Ĉinio. La vorto devenis pli frue de ĉina patrina rivero Hun, kie unue naskiĝis hun-tribo, poste la hun-tribo miksiĝis kun diversaj gentoj, kaj naskiĝis la ĉino. Post kiam Hun-anoj fuĝintaj el centra Ĉinio translokigis sin en Nordan Ĉinion. La stepa gento aldonis al hun hom-sufikson -gari (gori, guri…). Ĝis nun en Norda Ĉinio la nacieca nomo ĝenerale kunmetas la sufikson, ekz. mon-goli, viguri, taguri, manĝuri… Hun-Federacio konsistis el diversaj triboj kaj gentoj, inter kiuj estis bulgar kaj maĝar. Bulgar lasis multajn loko-nomojn en Norda Ĉinio, kaj Maĝar lasis gravan vorton Maĝar koncernanta al paŝtista vesto kaj sidilo. Ĝis nun la vorto Maĝar estas baza vorto de la ĉina lingvo, kvankam oni scias ke la vorto maĝar devenis de antikva paŝtista nacieco. Tio sugestas ke la du Bulgar kaj Maĝar estis tre gravaj en Hungar-federacio en Norda Ĉinio.

lingvistika materialo laŭ ĉina lingvo: He = rivero Hu = lago, hungaro Haj = maro Hun = akvo kun koto Hon = inundo Huan = flava (china patrina rivero estas flava) Huan Di-o = china prapatro

Ni povas supozi ke hun-tribo devenis ĉe Flava Rivero en Centra Chinio…

Irlando (Irlanda)
Devenas de gaela nomoÉire (moderna version de la malnovgaela Ériu, nomo de mita princino) kaj la ĝermana sufikxo ‘land’, pro influo de la anglo-saksoj en Irlando. La latina nomo Hibernia, kimra – Iwerddon, bretona – Iwerzhon, eble indikas pri ligoj de pra-irlandanoj kun antikva loĝantaro de Iberio, t.e. nuntempa pirenea duoninsulo.

Islando (Islândia)
La nacilingva formo Ísland (ís “glacio” + land “lando”, do “Glacilando”) estas fonto por aliaj lingvoj. Nur ĉe la antikvaj latinoj estis malsama vorto – Thule, kiu ankaŭ uziĝis pri Groenlando. Hodiaŭ Thule estas Groenlanda urbo.

Italio (Itália)
La landnomo devenas de la italikaj triboj, kies unu parto latinoj konkeris la aliajn, kaj fondis la malnovan Roman ŝtaton. Laŭ alia versio, ĝi devenas de la latina vituli (“bovidoj”), filoj de taŭra dio. Tiel estas nomita italaj triboj de la grekoj.

Kroatio (Croácia)
De la popolnomo kroatoj.

Latvio (Letônia)
Probable la prauloj de la modernaj latvoj loĝis ĉe la bordoj de la rivero Lata aŭ Leta, kiu troviĝas en ĉirkaŭaĵo de Vilniuso. Antaŭ la 19a jc la regiono nomiĝis diverse: Lettland, Lotygola, Leththia aŭ Lothwa.

Litovio (Lituânia)
Latina formo de la vorto, Lituae, unue estis uzita en kronikoj en 1009. Sciencistoj en la 16a jc asociigis la nomon kun la latina vorto litus, aŭ tuboj — ebla referenco al ligna trumpeto, per kiu ludis la litovaj triboj. Modernaj sciencistoj pensas, ke “Litovio” povas origini de la rivernomo, sed ili ne trovas sufiĉajn argumentojn por pruvi la ekziston de tiu rivero.

Luksemburgo (Luxemburgo)

Makedonio (Macedônia)
De la antikva regiono en la Balkana Duoninsulo.

Malto (Malta)
Ekzistas kelkaj versio pri la origino de la landnomo: (a) Fenicia versio: Malat – “haveno” aŭ “rifuĝejo”; (b) Greka versio: Meli – “mielo”, Melta – “abelo”; (c) Araba versio: Malta – “nuda”.

Moldavio (Moldávia)
Nacilingve – Moldova estas la nomo de granda regiono en najbara Rumanio. Iam la rumania provinco kaj la nuna respubliko Moldavio estis unu lando.

Monako (Mônaco)
Laŭ legendo la fondiĝo de la urbo kaj princlando Monako estas ligita kun la nomo de Heraklo, kiu reveninte de Hispanio decidis ripozi ĉi tie, ĉe la Lazura Bordo. Ĝi estis nomita Portus Herculis Moniechi. La lasta vorto signifas “izolita”.

Nederlando (Holanda)
La signifo de Nederlando(j) estas malalta(j) lando(j). La enloĝantoj do nomiĝas nederlandanoj kaj ne nederoj.

Norvegio (Noruega)
Nacilingvaj formoj – Norge (bokmål), Noreg (nynorsk). De la pranorvega Norvegr “Nordena Vojo” – nomo donita, verŝajne, de la danoj.

Pollando (Polônia)
Origino necerta; laŭ la plej populara teorio la nomo (pollingve: Polska) devenas de la slava gento Polanie kiu loĝis en nuntempa Grandpolio. Nomo de la gento devenas de la vorto pole (kampo, kamparo) kaj oni suspektas ke la ĉefokupo de la loĝantoj estis terkultivado aŭ ili loĝis en senarbara teritorio (kompare kun aliaj gentoj).

Laŭ alia teorio, la landon de Polanie oni nomis simple kampara lando, kaj kiel nomo restis nur adjektivo kampara (polska estas tiu malnova adjektivo).

Portugalio (Portugal)
La landnomo devenas de la urbo Porto, kies antikva latina nomo estis Portus Galle, t.e. ‘haveno de galoj’ (nomo de kelta tribo). Latinoj ĝin nomis Lusitania.

Rumanio (Romênia)
Rumanlingve – România. Devenas de “Romanio”, la Romana Imperio.

Rusio (Rússia)
Laŭ unu versio, ĝi originas de la sveda rus, kiu signifis “enloĝanto”.

San-Marino (San-marino)
La nomo devenas de la Dalmaciano Marinus, kiu forkuris de sia hejmlando, ĉar oni subpremis lin pro lia fervoro al la Kristana kredo. En la nova loko li fondis preĝejon, kaj konstruis kastelon. Pli poste la eklezio anoncis lin sanktulo: Sankta Marino.

Slovakio (Eslováquia)
Nacilingve – Slovensko, verŝajne devenas de la popolnmo “slavoj”.

Slovenio (Eslovênia)
De la popolnomo slovenoj, kiu originas de la popolnomo “slavoj”.

Svedio (Suécia)
Svedlingve – Sverige – “Regno de la Svedoj”.

Ukrainio (Ucrânia)
Nacilingve – Ukraijna; en slavaj lingvoj korespondas al “limregiono”.

Vatikano (Vaticano)
Devenas de la samnoma monteto ĉe la bordo de la rivero Tibero, kie la Papo Eŭgeno 3a konstruis palacon (1150). La nomo de la monteto originas de vaticinatio – “profetaĵo”, “antaŭdiro”.

Azio (Ásia)

Armenio (Amênia)

La diversaj formoj de la landnomo devenas de la armenaj tribnomoj – arme, hajasa kaj suhme. En la eŭropaj lingvoj – Armenia k.s., nacilingve – Hajastan.

Azerbajĝano (Azerbaijão)

n la 9a jc a.K. sur la teritorio de la lando ekzistis Romana provinco Medio Atropatena aŭ simple Atropatena, laŭ la nomo de reganto. Ĝia misformita arabigita varianto estas Adrabadan, Aderbadagan, de kie venis nuna nomo Azerbajĝan.

Bangladeŝo (Bangladesh)

Nacilingve – Bangladesh, ‘lando de la bengaloj’.

Barato (índia)

La landnomo en la hinda lingvo, kaj en multaj aliaj Barataj lingvoj, estas Bharat. Ĝi devenas de la nomo de la Arja malnovhinda tribo baratoj, kiuj en la 6a jc a.K. kreis fortan ŝtaton. Ĝia internacie pli konata nomo “Hindio” (India k.s.) devenas de la rivero Indus (Sanskrite Sindhu ).

Birmo (Birmânia)
La nacilingva nomo, Myanma, devenas de la vortoj: mien – forta kaj ma – honora.

Butano (Butão)
La nacilingva nomo estas Dzongkha aŭ Druk Yul. La tibetanoj ĝin nomas Brug (Yul), Lho Brug, Mon.

Ĉinio (China)
Tiu nomo devenas de la dinastio Cin. La ĉinoj ĝin nomas Ĉungŭo, t.e. meza(j) ŝtato(j).

Filipinoj (Filipinas)
En 1542-45 ĉi tie albordiĝis ekspedicio de la hispano R. L. Villalovos, kiu donis nomon al la insuloj laŭ honoro de la hereda princo de Hispanio, Filipo.

Indonezio (Indonésia)
La nomo estis donita de germana vojaĝanto A. Bastien en 1884. En la greka lingvo Indos Nesos signifas “Hindaj insuloj”.

Japanio (Japão)
La japana nomo Nihon (aŭ Nippon) estas skribata per 2 ĉinaj signoj, de kie la unua signifas “suno”, kaj la dua – “radiko”. De tie oni prenis la simbolesprimon por Japanio: ‘La lando de la leviĝanta suno”. Eŭropajn nomojn oni ricevis per alia elparolo de tiuj signoj, pli simila al la Ĉina lego Riben. En la korea oni legas tiujn signojn kiel Ilbon.

Kartvelio (Geórgia)
Nacilingve – Sakartvelo, t.e. lando de kartveloj, de la antikva tribnomo – kartu, kardu, ĥaldu. Malsamaj nomoj de Kartvelio.

Koreio, Sud-Koreio, Nord-Koreio (Coréia)
Devenas de la nomo de mezepoka ŝtato Koryo (935-1392). La koreaj ĝin nomas ĝin Hangug (“lando de la koreoj”), kaj ankaŭ Ĉoson (“matena beleco” aŭ “lando de matena freŝeco”), Post ekrego de la Li-dinastio ĝi estis nomita Taehan.

Laoso (Laos)
Laŭ la nomo de unu el ĉefgentoj, la laŭoj (“lao”).

Maldivoj (Maldivas)
Sanskrite: mal – mil, diva – insulo.

Mongolio (Mongólia) 
Laŭ la etnonomo mongoloj, konata laŭ ĉinaj fontoj (7-10 jc a.K.) kiel mengu, mengu-li, men-va. Aliaj nomoj: Menggu (ĉina); Sog Po, Sog Yul (tibeta); Mongoru (japana).

Nepalo (Nepal)
En la malnovhinda lingvo “lando ĉe malsupro de monto”.

Pakistano (Paquistão)
La landnomo en Urduo signifas “sankta lando”, “pura lando”.

Singapuro (Cingapura)
La landnomo en Sanskrito signifas “urbo de leono”: singha = “leono”, pore = “urbo”.

Tajlando (Tailândia)
Laŭ la nomo de la ĉefgento, la tajoj. La landnomo ŝanĝiĝis kelkfoje. De mezepoko ĝis 1939 ĝi nomiĝis Siamo (Siam, sanskrite Sayam – “malhelhaŭta”). La loĝantoj de lando mem nomis ĝin Muangtay – ‘lando de liberaj homoj’. De 1939 la oficiala nomo estas Thayland – “lando de la tajoj”. La vorto Thay signifas “libera”.

Vjetnamio (Vietnã)
La vorto viet estas vjetnama prononco de ĉina signo, kies signifoj estas “fore de”, “transiri”, “preteriri”. Tiel ĝi indikas landon fore de Ĉinio. La vorto nam signifas ‘suda’.

 

El la retejo HR Idiomas

Sites recomendados para aprender Esperanto

Desde a Torre de Babel, uma das grandes angústias humanas é a impossibilidade de comunicação. Para tentar resolver isso, foi inventado o esperanto, uma língua internacional planejada para servir de meio de comunicação entre duas pessoas que falam idiomas diferentes. Seu alfabeto é fonético – uma letra corresponde a um som – e vale para o mundo inteiro.

O inventor dessa língua foi Lázaro Luiz Zamenhof, que nasceu em uma pequena cidade da Polônia, na época em poder dos russos, chamada Bialystok, em 1859. Na cidade, eram comuns as picuinhas entre vários grupos que viviam ali: poloneses, lituanos, judeus e alemães detestavam-se. Desde criança, ele tinha a ideia de criar uma língua que acelerasse o entendimento entre os vizinhos.

Em 26 de julho de 1887, com o auxílio financeiro de seu futuro sogro, Zamenhof lança o esperanto para o mundo. Publica um livro em russo com o alfabeto, 16 regras gramaticais, alguns textos e um vocabulário básico. Quase 20 anos depois, em 1905, ocorre na França o primeiro congresso mundial da língua, o que se repetiria anualmente até a I Guerra.

Em países como a Alemanha, Polônia, Rússia, China e Japão, o esperanto é perseguido na década de 30 – a família de Zamenhof, falecido em 1917, é dizimada na Polônia. Com o fim da II Guerra, a Unesco reconhece o valor da língua para a cultura mundial.

Aprender o Esperanto causa um efeito pedagógico facilitador, pois aumenta a rapidez de aprendizado de outro idioma em pelo menos 20%

Sites recomendados

Dicionários e Tradutores

La Simpla Vortaro
Definições em Esperanto das palavras em Esperanto

Vortaro
Definições e significados de palavras em Esperando, com exemplos. Requer registo (gratuito).

Reta Vortaro
Palavras agrupadas por tema, por exemplo, Belarto (Belas-artes).

Cursos online

Duolingo
No Duolingo você terá acesso a uma maneira popular de aprender Esperanto “on-line”. Aprenda Esperanto praticando apenas 5 minutos por dia.

Um portal multilíngue cujo objetivo é ajudar os internautas a informar-se e aprender a língua internacional Esperanto de uma maneira fácil e gratuita.

Kurso
O Kurso de Esperanto é um programa multimídia gratuito para aprendizado do Esperanto. O curso está disponível para várias plataformas.

Portal Kunlaboro
Lições básicas de Esperanto elaboradas pela equipe do Portal Kunlaboro para falantes de língua portuguesa. Consiste em uma Gramática, um Vocabulário e uma seção de Exercícios com palavras-cruzadas específicas para cada lição.

Memrise
Dezenas de mini-cursos

Embaixada do Esperanto
Página da Embaixada do Esperanto de Pouso Alegre onde existem várias opções de cursos.

Diversos

Google
O maior buscador do mundo, em Esperanto

Vikipedio
A versão em Esperanto da maior enciclopédia online

Associações

UEA
Associação Universal de Esperanto

Esperanto Brasil
Site que reúne informações e notícias sobre o Esperanto no Brasil

Esperanto.org
Liga Brasileira de Esperanto

Esperanto.net
Centro de informações sobre o Esperanto em 36 línguas diferentes. Reúne informações, notícias, dicas e uma lista de organizações esperantistas ao redor do mundo.

Do site HR Idiomas

Correlativos, Prefixos e Sufixos no Esperanto

Correlativos são palavras que exprimem uma relação mútua e podem ser usadas aos pares. Por exemplo, as palavras usadas para formular questões e exigem respostas específicas diferentes de um sim ou não. “O quê?” exige uma resposta por “algo”, “aquilo”, “tudo” ou “nada”. Os pares “onde/ ali”, “quando/ sempre”, “como/ assim” etc, são outros exemplos de correlativos.

O esperanto tem uma maneira muito interessante e prática de construir seus correlativos: ao todo existem 45 correlativos, derivados de quatro prefixos e nove sufixos, com um “I” intercalar.

Note-se que a série dos indefinidos, sendo a base do sistema, não tem prefixo, começando diretamente por I- (“I”ndefinidos). Quatro destas séries são pronominais e/ou adjectivais e cinco são adverbiais. Assim, basta aprender o significado desses 13 afixos para ter acesso a todos os correlativos da língua. E vale a pena aprendê-las, visto que estas palavras simples constituem cerca de 10% de qualquer texto em esperanto.

Prefixos

I: indefinido (sem prefixo).
KI: interrogativo, exclamativo, ou relativo (conjuntivo).
TI: demonstrativo.
NENI: negativo.
ĈI: coletivo, distributivo.

Sufixos

U: indivíduo.
O: coisa.
A: espécie.
ES: posse.
E: lugar.
AM: tempo.
AL: motivo.
EL: modo.
OM: quantidade.

Os correlativos terminados em -A ou -U podem levar a marca do plural J. Os sufixos terminados em vogais podem levar a terminação do caso acusativo N. No caso dos terminados em -E, trata-se do acusativo para mostrar o movimento (como em alemão e russo).

KI
indagação
TI
indicação
I
indefinição
NENI
Ausência
ĈI
Totalidade
U
Indivíduo
Coisa definida
kiu
que, quem, qual
tiu
esse(a), aquele(a)
iu
alguém, algum(a)
neniu
ninguém
ĉiu
todo, cada
O
Coisa Indefinida
kio
o que
tio
isso, aquilo
io
algo
nenio
nada
ĉio
tudo
A
Tipo/Espécie
kia
de que tipo, espécie, como
tia
desse tipo, espécie, assim, tal
ia
de algum tipo, espécie
nenia
de nenhum tipo, espécie
ĉia
de todo tipo, espécie
E
Lugar
kie
onde
tie
aí, ali, lá
ie
algum lugar
nenie
nenhum lugar
ĉie
todo lugar
AL
Motivo
kial
por quê?
tial
por isso
ial
por algum motivo
nenial
por nenhum motivo
ĉial
por todos os motivos
AM
Tempo
kiam
quando
tiam
nesse, naquele tempo, então
iam
em algum tempo, momento
neniam
em nenhum tempo, Nunca
ĉiam
em todos os tempos, Sempre
EL
Modo, maneira
kiel
como, de que modo
tiel
assim, desse, daquele modo
iel
de algum modo
neniel
de nenhum modo
ĉiel
de todos os modos
ES
Posse
kies
de quem, cujo
ties
de tal pessoa, dele(a)
ies
de alguém
nenies
de ninguém
ĉies
de todos
OM
Quantidade
kiom
quanto
tiom
tanto
iom
um pouco, uma certa quantidade
neniom
nada, nenhuma quantidade
ĉiom
tudo, toda quantidade

Correlativos

Tabela desenvolvida por António Martins Tuválkin

indefinido demons-
trativo
interrogativo-relativo coletivo-distributivo negativo
identificação
substantivo
io
algo
tio
isso, aquilo
kio
o quê, o que
ĉio
tudo
nenio
nada
referência
pronome
iu
algum, alguma, alguém
tiu
aquele, aquela, quem
kiu
o qual, a qual
ĉiu
cada, cada um
neniu
nenhum, ninguém
qualidade
adjetivo
ia
de algum tipo
tia
assim, deste tipo
kia
de que tipo
ĉia
de todo o tipo
nenia
de tipo nenhum
posse
adjetivo
ies
de alguém
ties
daquele, daquela
kies
de quem
ĉies
de todo
nenies
de ninguém
lugar
advérbio
ie
algum lugar
tie
ali
kie
onde
ĉie
em todo o lado
nenie
nenhum lugar
direção
advérbio
ien
para algum lado
tien
para ali
kie
para onde, aonde, adonde
ĉien
para todo o lado
nenien
para lado nenhum
tempo
advérbio
iam
uma vez
tiam
então
kiam
quando
ĉiam
sempre
neniam
nunca
quantidade
advérbio
iom
algo, algum
tiom
tanto, tão
kiom
quanto, quão
ĉiom
tudo
neniom
nada
motivo
advérbio
ial
por algum razão
tial
por isso
kial
porquê, porque
ĉial
por todas as razões
nenial
por nada
modo
advérbio
iel
de algum modo
tiel
assim
kiel
como
ĉiel
de toda a maneira
neniel
de modo nenhum

Notas

1. Resulta do acrescento aos correlativos de lugar do acusativo de direção.

2. Pode receber acusativo e plural.

3. Pode receber acusativo e plural, embora este último não deva ser utilizado: estas palavras referem‑se sempre a entidades abstratas, para as quais se reserva sempre o singular, mesmo que sejam em número plural.

4. Demonstrativo: Usa‑se a partícula “ĉi” para derivar as formas aproximativas: ĉi ties, ĉi tiam (deste, nesta altura)

Esta palavra também pode ser aposta depois do correlativo, obtendo‑se o mesmo significado: tie ĉi (aqui)

A tripla distinção do tipo “aqui / ali / aí” ou “isto / aquilo / isso” (uma originalidade quase exclusiva do português) só pode ser traduzida por expressões elípticas:
ĉi tie, tie, tie ĉe vi (aqui, ali, aí)

5. A distinção entre grau e quantidade é dada pela preposição “da”: Kiom longas la tunelo? (Quão longo é o túnel?) ou, em português corrente, (Qual o comprimento do túnel?) mas Kiom da vino necesas por ebriigi min? (Quanto vinho é necessário para me embriagar?)

Uso dos correlativos

io kio: algo que
tio kio: aquilo que, o que, o qual
tiam kiam: naquele momento quando
ĉiam kiam: sempre que, sempre quando
tia kia: tal qual
tiel kiel: do mesmo modo que, assim como, tanto quanto, tão… quanto… (modo ou intensidade)
tiom kiom: tanto quanto (quantidade)

Partículas

Algumas ideias complementares são formadas com partículas especiais, ajn indica generalidades, ĉi reforça a ideia de proximidade e for para indicar distância, isso ocorre pelo fato dos correlativos não deixarem claras tais ideias. As partículas podem ser usadas tanto antes quanto depois dos correlativos.

Ĉi

A particula “ĉi” exprime a ideia de proximidade, sendo essa partícula usada em conjunto com os correlativos que se iniciam em “ti” ou “ĉi”.

ĉi tie: aqui, cá
ĉi tio: isto
ĉi tiu: este aqui
ĉi ĉio: tudo isto aqui
ĉi ĉiuj: todos estes

Ajn

A partícula “ajn” é usada para representar o “quer que seja”, aumentando assim a indefinição de algo. Normalmente usado com os correlativos que começam com “i”, “ki” ou “ĉi”.

iu ajn / kiu ajn: qualquer, qualquer um.
io ajn / kio ajn: o que quer que seja, qualquer coisa.
ie ajn / kie ajn: onde quer que seja.
ies ajn / kies ajn: de quem quer que seja.

For

tiu for: aquele lá, aquele ali.

 

As “ki” para perguntas e como relativos

As palavras que se iniciam com “ki” são usadas tanto para perguntas como também para criar subfrases (orações subordinadas) referenciando elementos da frase principal.

Kiu é a forma mais comum de iniciar uma “subfrase” e corresponde em português a “o qual”.

  • La viro, kiu staras tie.: O homem, o qual está ali. (No Brasil, “o qual” é frequentemente substituído por “que”)

Quando for necessário fazer referência a “tio”, a subfrase começa com “kio”. No exemplo abaixo é fácil identificar a subfrase porque ela está intercalada entre vírgulas. É comum em esperanto usar vírgulas para separar subfrases. Todos os correlativos que terminam em “-o” podem receber a terminação do acusativo.

  • Tio, kion ŝi faris, estas malbona.: Isso, que ela fez foi ruim.

Frases com “kio” esperam respostas terminadas em “-o”, que são no Esperanto a terminação para substantivos.

  • Kio li estas? Li estas ŝoforo.: O quê ele é? Ele é chofer.

Sentenças com “kia” esperam respostas terminadas em “-a”, que são em Esperanto a terminação para adjetivos.

  • Kia estas la hundo? La hundo estas granda kaj bela.: Como é o cachorro? O cachorro é grande e bonito.
  • La aŭto estas granda kiel kamiono.: O carro é grande como um caminhão.

Direção

Os correlativos terminados em e (lugar) podem receber o acusativo de direção.

Kien?: Para onde?
Tien.: Para lá.

Derivações a partir dos correlativos

É possível adicionar outras terminações aos correlativos para criar novas palavras. Um caso útil é kialo, que simplesmente significa “razão, motivo”.

A palavra “sempre” com a terminação de adjetivo passa a significar “eterno/a”: ĉiam → ĉiama.

Se for necessário qualificar um substantivo com a ideia de que ele está em todo lugar, é possível transformar ĉie em adjetivo, gerando ĉiea. E se for desejado qualificar um substantivo indicando que nos referimos a um certo tempo, podemos usar tiam como adjetivo, gerando tiama (La tiama prezidento = O então presidente, o presidente daquela época).

Para dizer “um pouquinho”, podemos partir de iom e adicionar o diminutivo et. Como o resultado é um advérbio, usa-se a terminação adverbial e (sem esse “e”, a palavra ficaria incompleta): iom → iomete

Para perguntar um número ordinal, ou seja, a posição de algo numa lista, usa-se kioma. A aplicação mais comum é na pergunta Kioma horo estas? (Que horas são?). Em esperanto as horas do dia são vistas como uma lista: a primeira hora, a segunda hora, etc. Dessa forma se diferencia uma duração (du horoj) de um momento do dia (la dua horo). Como outro exemplo de kioma pode-se dizer Kioma etaĝo? (Qual andar?).

Do site HR Idiomas.